En Xapón, morrer só ten un nome propio: kodokushi. Non é unha metáfora poética. É un termo real, documentado e cada vez máis común: persoas que morren soas na súa casa e cuxos corpos non se atopan ata semanas, meses ou mesmo anos despois.
En 2024, segundo o informe anual da Axencia Nacional de Policía de Xapón, máis de 76.000 persoas foron atopadas mortas en soidade nas súas casas. Delas, 58.044 tiñan 65 anos ou máis: o 76 % do total.
1 A orixe dunha palabra que ninguén querería coñecer
O termo kodokushi empezou a usarse nos anos setenta e oitenta, cando se fixo evidente o envellecemento acelerado da poboación xaponesa. Gañou protagonismo despois do terremoto de Kobe de 1995, cando decenas de persoas maiores morreron nas súas casas sen que ninguén puidese axudalas.
Aquela traxedia deixou á vista algo máis fondo que un desastre natural: o desgaste progresivo dos lazos comunitarios e familiares. En Xapón hai unha norma social non escrita: non molestar, non incomodar, non pedir axuda. Cando o corpo falla e non hai ninguén preto para notalo, esa cortesía convértese nunha trampa silenciosa.
2 Cando o cárcere se converte nun refuxio
Un dos aspectos máis reveladores do fenómeno son os chamados «delincuentes grises»: persoas maiores que cometen delitos leves a propósito para entrar no cárcere. Non buscan un castigo. Buscan teito, comida, atención médica e compañía.
«Prefiren os barrotes á indiferenza.»
Responsable do Ministerio de Xustiza de Xapón
Hoxe, case o 20 % dos delitos en Xapón cométenos persoas maiores, e a taxa de reincidencia supera o 60 % nos dous anos seguintes á saída do cárcere. Cando unha sociedade non é quen de ofrecer coidado e pertenza, mesmo os espazos pensados para castigar poden converterse en refuxios.
3 Respostas comunitarias e tecnolóxicas
Xapón empezou a reaccionar. En 2021 creouse o cargo de ministro da Soidade. Tamén xurdiron iniciativas locais:
- Programas de vixilancia comunitaria nos que a veciñanza fai comprobacións diarias.
- Sistemas de alerta baseados en patróns anómalos de consumo de auga ou de electricidade.
- Centros de día onde as persoas poden simplemente estar, conversar ou tomar un café.
- Redes tradicionais de apoio, como os moai de Okinawa.
4 Kodokushi: un espello para o resto do mundo
Máis do 30 % das persoas de 65 anos ou máis viven soas.
1 de cada 4 persoas maiores di que se sente soa a miúdo.
A soidade xa se considera unha epidemia, con efectos comparables aos do tabaco.
O máis preocupante non é só como morren as persoas, senón como se normaliza o esquecemento.
Cando damos por feito que «alguén se decatará» ou que «se non chamou, estará ben», a soidade vólvese invisible. E perigosa.
Unha sociedade non se mide só polo seu crecemento ou pola súa innovación, senón por como coida de quen xa non é produtivo pero segue necesitando que o vexan, o escoiten e o acompañen.
En CuidadIA, repensar como estar presentes, mesmo cando ninguén chama, é o punto de partida de todo o que facemos.
Queres que ANA chame cada día ao teu familiar?
Proba unha chamada real sen compromiso. Só fai falta un teléfono.
Solicita unha chamada de proba →